ေဆးပညာမွတ္စု-သမုိင္းႏွင့္အျခားစပ္စုမႈမ်ား(၃)

အူေရာင္ငန္းဖ်ားေရာဂါ (Typhoid fever)


ဘီစီ ၄၃၀-၄၂၄ မွာ ေအသင္ျမိဳ႔ရဲ႔ လူဦးေရ သုံးပုံတစ္ပုံကုိ သတ္ျဖတ္ခဲ့တဲ့ အူေရာင္ငန္းဖ်ားေရာဂါဟာ အခုရာစုႏွစ္ေတြအထိ ဒုကၡေပးေနတုန္းပဲ။ ေသာက္ေရသန္႔ ရရွိဖုိ႔နဲ႔ တျခားက်န္းမာေရး အခ်က္ေတြက အူေရာင္ငန္းဖ်ားကုိ ကာကြယ္ဖုိ႔ အဓိကအခ်က္ျဖစ္တယ္။

အူေရာင္ငန္းဖ်ားေၾကာင့္ ေသဆုံးတဲ့ထဲမွာ အမွတ္ရစရာေကာင္းတဲ့ ေသေပ်ာက္မႈတတစ္ခုကေတာ့ ၁၈၅၁ ဧျပီ၂၃ မာလ္ဗင္မွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ မိန္းမငယ္ေလးတစ္ေယာက္ရဲ႔ ေသျခင္းတရားပါပဲ။ အဲဒီမိန္းကေလးရဲ႔ ေသျခင္းတရားက ရုိးရုိးစင္းစင္း မဟုတ္ဘဲ ယေန႔ေခတ္လူသားေတြကုိ ထူးထူးျခားျခားပုံစံနဲ႔ ရစ္ေႏွာင္ေနတယ္။ အဲဒီမိန္းကေလးရဲ႔ နာမည္က အန္နီဒါ၀င္ (Annie Darwin)။ သူ႔အေဖနာမည္က ခ်ားလ္စ္ပါ (Chalres)။ ခ်ားစ္ဒါ၀င္ဆုိတာဟာ ခုေခတ္လူေတြရဲ႔ ဦးေႏွာက္ထဲ ဆားမ်ားပြင့္သလုိပြင့္ေနတဲ့ "ဆင့္ပြားသီ၀ရီ" (evolutionary theory) ကုိ တီထြင္ခဲ့တဲ့ ပုဂၢိဳလ္ပါပဲ။ အန္နီဟာ ခ်ာလ္းစ္ဒါ၀င္ရဲ႔ အခ်စ္ခင္ရဆုံး သမီးပ်ိဳျဖစ္ျပီး သူ႔ရဲ႔ ေသဆုံးမႈေၾကာင့္ ဒါ၀င္ၾကီးဟာ တရားမွ်တတဲ့ အက်င့္သိကၡာရွိတဲ့ စၾကာ၀ဠာ (just and moral universe)ဆုိတဲ့ အယူအဆအေပၚ ယုံၾကည္မႈကင္းေပ်ာက္သြားတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သူ႔ရဲ႔ စိတ္ဟာ အအုိမင္းဆုံး ေမးခြန္းကုိေျဖဖုိ႔ အလြန္အက်ည္းတန္တဲ့ အေျဖတစ္ခုဆီ တြန္းပုိ႔တာခံရတယ္။ သူ႔အေျဖကေတာ့ "ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ကုိ သဘာ၀က ေရြးခ်ယ္တယ္။ သဘာ၀ကုိေက်းဇူးတင္ရမယ္။ အေတာ္ဆုံးသူသာ အသက္ရွင္ႏုိင္မယ္။ (The survival of the fittest) ။" ေနာက္တစ္ခုကုိေတာ့ သူ႔ရဲ႔ အသုံးအႏႈန္းအတုိင္း ေဖာ္ျပလုိက္တယ္။ သဘာ၀ ရဲ႔ အသုံးမက်တဲ့ မွားယြင္းတဲ့ နိမ့္က်ဆုိးရြားျပီး ရက္စက္တဲ့ အလုပ္မ်ား ("wasteful, blundering, low and horridly cruel works of nature")ဆုိတဲ့အေျဖပဲ ျဖစ္ပါသတဲ့။


Toxoplasmosis ရဲ႔ ျပဳံးစရာအကြက္

Typhoid fever က T စာလုံးနဲ႔စတယ္။ T ထဲမွာ ျပဳံးခ်င္စရာေကာင္းတဲ့ ေရာဂါက ေတာက့္ဆုိပလပ္မုိးစစ္ (Toxoplasmosis ) ျဖစ္တယ္။ ေဒါက္တာမ်ားက ေတာ့က္စ္ဆုိျဖစ္ရင္ ေအ့ဒ္စ္(AIDS)ကုိ အရင္ သတိရၾကပါတယ္။ လူေတြမွာဆုိရင္ ခုခံအားက်ဆင္းတဲ့ ပုဂၢိဳလ္ေတြမွာမွ ဒီကပ္ပါးေကာင္က မင္းမူႏုိင္တာကုိး။ ဒီကပ္ပါးေကာင္ရဲ႔ အဓိက လက္ခံေကာင္ဟာ ေၾကာင္ျဖစ္ပါသတဲ့။ ဒါေပမယ့္ ေခါင္းရႈပ္စရာေကာင္းတာေတြထုတ္ျပီး စိတ္၀င္စားစရာေကာင္းတဲ့ ၾကြက္မ်ားရဲ႔ အျပဳအမူကုိ စဥ္းစားၾကည့္ပါ။ ပုံမွန္အားျဖင့္ ၾကြက္ေတြဟာ ေၾကာင္နဲ႔တကြေသာ ေၾကာင္ေသးနံ႔ ေၾကာင္ေခ်းနံ႔ကုိ ေၾကာက္ၾကရတယ္။ ေၾကာက္လည္း ေၾကာက္သင့္တယ္ေလ။ ေၾကာင္ေသးနံ႔ဟာ ၾကြက္အတြက္ ေသမင္းရဲ႔ သေကၤတမဟုတ္လား။

ခက္တာက အေၾကာက္တရားကုိ ထိန္းတဲ့ေနရာဟာ ဦးေႏွာက္ထဲက လန္တီဖြန္းနူကလီးယပ္စ္ (lentiform nucleus) ထဲက အမစ္ဒလာ (amygdala) ျဖစ္ပါတယ္။ toxoplasmosis က ၾကြက္ေတြရဲ႔ amygdala ကုိ ဖ်က္ဆီးလုိက္တဲ့အတြက္ ၾကြက္ေတြဟာ ေၾကာင္ေသးနံ႔နဲ႔တကြေသာ ေသးပုိင္ရွင္ ေၾကာင္ေတြကုိ မေၾကာက္ေတာ့ဘဲ မေၾကာက္တရားကို ဆြဲကုိင္လ်က္ ေၾကာင္ေတြကုိ သြားသြားျပီး ကစားၾကတယ္ ဆုိပါတယ္။ ရလာဒ္ကေတာ့ ေဗဒင္တြက္စရာမလုိ၊ ေသျခင္းတရားပါပဲ။ ေတာ့က္ဆုိကုိ ေလ့လာေနတဲ့ တခ်ိဳ႔ ဆရာေတြကေတာ့ ( ဥပမာ Robert Sapolskyx ) ကေတာ့ ေရာဂါခံစားရျပီး amygdala ပ်က္သြားတဲ့ ၾကြက္ေတြဟာ ေၾကာင္ေသးနံ႔ကုိ မေၾကာက္တဲ့အျပင္ ေသးန႔ံအေပၚ ထူးထူးျခားျခား လိင္ဆြဲေဆာင္မႈေတြ ျဖစ္ၾကတယ္ ဆုိပါတယ္။

Posted by အလွတရား at 7:24 PM 0 comments