လူစုလူေ၀းလုိက္ျဖစ္ေသာစိတ္ေရာဂါကုိ စပ္စုျခင္း-၄

လူစုလူေ၀းလုိက္ျဖစ္ေသာစိတ္ေရာဂါကုိ စပ္စုျခင္း-၁

လူစုလူေ၀းလုိက္ျဖစ္ေသာစိတ္ေရာဂါကုိ စပ္စုျခင္း-၂

လူစုလူေ၀းလုိက္ျဖစ္ေသာစိတ္ေရာဂါကုိ စပ္စုျခင္း-၃

တာရန္တစ္ဇမ္(Tarantism)

ဆယ့္ေျခာက္ရာစုႏွင့္ ဆယ္ခုနစ္ရာစုတြင္ အီတလီေတာင္ပုိင္းတြင္ အလားတူ စိတ္ၾကြအကေရာဂါမ်ား ျဖစ္ပြားသည္။ နစ္ကုိလတ္စ္ ပါေရာ့တီ (Nicholas Perotti) က ဤစိတ္ၾကြေရာဂါသည္ တာရန္တူလာ ဟုေခၚေသာ ပင့္ကူအကုိက္ခံရ၍ ျဖစ္သည္ဟု အေစာဆုံးအဆုိျပဳသူျဖစ္သည္။ သုိ႔ရာတြင္ သူ၏အဆုိကုိ သက္ေသျပဖုိ႔ လ်စ္လ်ဴရႈခဲ့သည္ဟု ေဒါက္တာဟဲ့ခ္ကာက သုံးသပ္သည္။ မည္သုိ႔ဆုိေစ ထုိေခတ္အခါကာလကမူ တာရန္တူလာ ပင့္ကူကုိက္ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည္ဟူေသာ အဆုိက အလြန္ေခတ္စားခဲ့ျပီး စိတ္ၾကြအကေရာဂါကုိ တာရန္တစ္ဇမ္ဟု ေခၚၾကသည္။ ၁၉၉၇ ခုနွစ္တြင္ ေဒၚနယ္ဆန္ (Donaldson), ကဗန္နာခ်္ (Cavanagh) ရန္ကင္(Rankin)တုိ႔က ေကာက္ခ်က္ခ်သည္မွာမူ တာရန္တစ္ဇမ္ကုိ ျဖစ္ေစသည့္ အေၾကာင္းကုိ အတိအက် မေျပာႏုိင္ဟူ၍ ျဖစ္ေလသည္။

အလယ္ေခတ္၏ စိတ္ၾကြအကေရာဂါအပါအ၀င္ အျခားေသာ လူစုလူေ၀းစိတ္ေရာဂါမ်ား

(ဤေခါင္းစဥ္သည္ ဘာသုိလုိျမဴး၏ စာတမ္းကုိ အေျခခံျပီး ေရးသည္ျဖစ္ျပီး က်မ္းကုိးမ်ားမွာလည္း သူ၏စာတမ္းတြင္ ျပထားသည့္အတုိင္းသာ ျဖစ္သည္။)

ႏွစ္ဆယ္ရာစု မတုိင္မီအတြင္းက လူစုလူေ၀းလုိက္ျဖစ္ေသာ စိတ္ေရာဂါမ်ားသည္ ကာလၾကာျမင့္စြာ ထိေတြ႔ဆက္ဆံေနရေသာ ဘာသာေရးစည္းမ်ဥ္း စည္းကမ္းမ်ား၊ ပညာေရးႏွင့္ ဥပေဒစည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္သည္ဟု ဘာသုိလုိျမဴးက (Bartholomew) ဆုိသည္။ ၁၅ ႏွင့္ ၁၉ ရာစုအတြင္းတြင္ ဥေရာပရွိ အခ်ိဳ႔ ကြန္ဗင့္ေက်ာင္းမ်ားတြင္ အလြန္တင္းက်ပ္ေသာ ခရစ္ယာန္ဘာသာေရး စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းမ်ား ရွိေနခဲ့သည္။ ယင္းႏွင့္အတူ စုန္းႏွင့္ မေကာင္းဆုိး၀ါးမ်ားအေပၚ ယုံၾကည္မႈကလည္း ေခတ္စားေနသည္။ ထုိအေျခအေနအတြင္း ခရစ္ယာန္ သီလရွင္အမ်ားအျပားသည္ လူစုလူေ၀းအလုိက္ ဟစ္တီးရီးယား (mass hysteria) ျဖစ္ၾကသည္ကုိ ေလ့လာေတြ႔ရွိရသည္။ ထုိေခတ္အခါကမူ ဟစ္တီးရီးယားျဖစ္ေသာ သီလရွင္မ်ားကုိ မေကာင္းဆုိး၀ါး ဖမ္းစားသည္ဟု ယုံၾကည္ခဲ့ၾကသည္။ (mass psychogenic illness အား mass hysteria ဟူ၍လည္း ေခၚေ၀ၚသုံးစြဲခဲ့သည္ကုိ အပုိင္း ၃ တြင္ ေဖာ္ျပခဲ့သည္။)

ထုိသုိ႔ျဖစ္ရပ္မ်ားမွာ တစ္ခါျဖစ္လွ်င္ လေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာျမင့္တတ္ျပီး ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ေပၚလုိက္ေပ်ာက္လုိက္ ျဖစ္ေနသည္။ ဟစ္တီးရီးယားေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ အတက္ေရာဂါမ်ားမွာ စည္းကမ္းအတင္းက်ပ္ဆုံး အုပ္ခ်ဳပ္သူလက္ထက္တြင္ ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိသည္။ ထုိသုိ႔ျဖစ္လွ်င္ ဘုန္းေတာ္ၾကီးမ်ားက မေကာင္းဆုိး၀ါးမ်ား ပူးကပ္ျခင္းမွ အစြဲခၽြတ္ေလ့ရွိျပီး သူတုိ႔ မႏွစ္သက္ေသာ လူမ်ားကုိ ရႈ႔ံခ်ျပစ္တင္ျခင္းျပဳျပီး လူအုပ္အတြင္းမွ ဆြဲထုတ္ကာ ေထာင္သြင္းအက်ဥ္းခ်ထားျခင္း၊ လက္၀ါးကပ္တုိင္တြင္ ခ်ိတ္၍ မီးရႈိ႔သတ္ျဖတ္ျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္ၾကသည္။ စုန္းအျဖစ္ စြပ္စြဲရျခင္းမွာလည္း ဘာသာတရားတည္ျငိမ္မႈႏွင့္ တရားဥပေဒမ်ား စုိးမုိးေစဖုိ႔ အဓိက က်သည္။

ပုန္ကန္ထၾကြေသာ သီလရွင္မ်ားမွာ ဖရုႆ၀ါစာ စကားမ်ားႏွင့္ မရုိမေသ ေျပာဆုိၾကလ်က္ ညစ္ညမ္းေသာအျပဳအမူမ်ားကုိ ျပဳလုပ္ၾကသည္။ (Calmeil,1845; Garnier,1895;Loredan,1912). ပရိသတ္အမ်ားအျပားသည္ ထုိအစြဲခၽြတ္ပြဲမ်ားသုိ႔ မၾကာခဏသြားေရာက္ၾကည့္ရႈၾကသည္။

ထုိကဲ့သုိ႔ လူစုလူေ၀း စိတ္ေရာဂါမ်ားကုိ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု အုိဟုိင္းယုိး ကြန္ဗင့္ေက်ာင္းတစ္ေက်ာင္းတြင္ ၁၈၈၀ ၌ ျဖစ္ပြားခဲ့ေသာ မွတ္တမ္းရွိသည္။

မေကာင္းဆုိး၀ါးပူးကပ္သည္ဟု ယူဆကာ မွတ္တမ္းတင္ထားေသာ အေရအတြက္ႏွင့္ ရွင္းလင္းထားေသာ စာအုပ္စာတမ္းမ်ားကား အထူးမ်ားျပားလွသည္။ ျပင္သစ္ႏုိင္ငံ လူဒြန္ (Loudun) ျမိဳ႔တြင္ ၁၆၃၂ နွင့္ ၁၆၃၄တြင္ ဖာသာအာဘီယန္ဂရန္ဘီယာ (Urbian Grandier) သည္ ကြန္ဗင့္ေက်ာင္းတစ္ေက်ာင္းလုံးကုိ ဟစ္တီးရီးယားအတက္ေရာဂါ (hysterical fits) ျဖစ္ေအာင္ ျပဳစားခဲ့ပါဟု ယုံၾကည္စြပ္စြဲျခင္းခံရသျဖင့္ မီးရွႈိ႔သတ္ျဖတ္ျခင္း ခံရသည္။ (Huxley, 1952; de Certeau, 1970)ရွားရွားပါးပါးအေနႏွင့္ သီလရွင္မ်ားကုိ စုန္းအတတ္ႏွင့္ ျပဳစားသည္ဟု ယုံၾကည္ၾကသျဖင့္ သတ္ျဖတ္ခဲ့သည္မ်ား ရွိသည္။

လူစုလူေ၀း စိတ္ေရာဂါျဖစ္ပြားခဲ့သည့္ မွတ္တမ္းမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ စပ္စုမိသမွ်ကုိ ဘာသုိလုိျမဴး၏ စာတမ္းကုိ အေျခခံ၍ ေဖာ္ျပပါမည္။ ၁၇၉၄ ခုႏွစ္တြင္ ဂ်ာမနီႏုိင္ငံ ၀ုဇ္ဘာ့ဂ္ (Würzburg)ရွိ အန္တာဇဲလ္ ကြန္ဗင့္ (Unterzell convent)ေက်ာင္းတြင္ ျဖစ္ပြားခဲ့သည္။ ကြန္ဗင့္ေက်ာင္းမ်ားတြင္ ျဖစ္ပြားေသာ ျဖစ္ရပ္မ်ားကုိ မွတ္တမ္းတင္ထားသည္မွာ ၁၅၂၆ တြင္ လုိင္ယြန္စ္ (Lyons) ၌၊ ၁၅၅၀ တြင္ ၀ါတက္ (Wertet) ၌၊ ၁၅၅၂ တြင္ ကင္ေတာ့ပ္ ( Kintorp)၁၅၆၀တြင္ ကုိေလာ့ဂ္နီ (Cologne) ႏွင့္ ဖလန္ဒါစ္ (Flanders) ၌၊ ၁၅၇၇ တြင္ ေအာ္ဒါဟိမ္း (Oderheim) ၌၊ ၁၅၈၅ တြင္ မြန္းစ္၌ (Mons၊ ၁၅၉၀ တြင္ မီလန္၌ (Milan)၊ ၁၆၀၉ တြင္ အိပ္စ္ (Aix) ၌၊ ၁၆၁၃ တြင္ လစ္လီ၌ (Lille)၊ ၁၆၈၂ တြင္ မက္ဒရစ္ (Madrid)၌၊ ၁၆၄၀ တြင္ ခ်ီႏြန္ (Chinon) ၌၊ ၁၆၄၂ တြင္ လဗ္ဘီယာ (Louviers) ၌၊ ၁၆၆၂ တြင္ ေအာက္ဆြန္နီ (Auxonne) ၌၊ ၁၆၈၁ တြင္ တူေလာက္စ္ (Toulouse)၌ ျဖစ္ပြားခဲ့သည္ဟူေသာ မွတ္တမ္းမ်ား ရွိသည္။ (http://bjp.rcpsych.org/cgi/content/full/180/4/300)

၁၄၉၁ တြင္ ျပင္သစ္ႏုိင္ငံ ကမ္ဘရုိင္ (Cambrai) တြင္ သီလရွင္အုပ္စုတစ္စုသည္ ၀က္ရူးျပန္တက္ခ်က္ျခင္းမ်ားျဖစ္ျပီး ေခြးေဟာင္သလုိ အသံမ်ားျပဳျခင္း၊ ေရွ႔ျဖစ္မ်ားကုိ ေဟာရြတ္ျခင္းမ်ား ျဖစ္ခဲ့သည္။ စပိန္ႏုိင္ငံ ဇန္တီ (Xante) တြင္ ၁၅၆၀ တြင္ သီလရွင္မ်ားသည္ သုိးေအာ္သံမ်ားျပဳၾက၊ ၀တ္ရုံမ်ားကုိ ဆြဲျဖဲၾက၊ ၀က္ရူးျပန္တက္ခ်က္ျခင္းမ်ား ျဖစ္ၾကသည္။ ((Robbins, 1966: p. 393)

ဤတြင္ အလယ္ေခတ္ႏွင့္ သက္ဆုိင္ရာ အပုိင္းမ်ားကုိ စပ္စုျခင္းအား အဆုံးသတ္၍ က်န္ရွိေနေသးေသာ ျဖစ္ရပ္မ်ားကုိ ၁၈ရာစုမွ ၂၀ ရာစုထိတစ္ပုိင္း၊ ၂၁ ရာစုမွ ေႏွာင္းပုိင္းေခတ္အထိ တစ္ပုိင္း ႏွစ္ပုိင္းခြဲ၍ တင္ျပသြားမည္ ျဖစ္သည္။ လူစုလူေ၀း စိတ္ေရာဂါႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ ျဖစ္ရပ္မ်ားကုိ စိတ္ပညာႏွင့္ စိတ္က်န္းမာေရး ရႈေထာင့္မွ စပ္စုျခင္းကုိလည္း အက်ဥ္းခ်ဳပ္၍ ေဖာ္ျပတတ္သ၍ ေဖာ္ျပမည္ ျဖစ္ပါသည္။


ဆက္ပါဦးမည္..

စာညႊန္း


1.Wikipedia

2.Epidemics of the middle Ages By I.F.C. Hecker,M.D

3.REVIEW ARTICLE

Protean nature of mass sociogenic illness

From possessed nuns to chemical and biological terrorism fears

ROBERT E. BARTHOLOMEW, PhD