Where Science and Buddhism Meet (Part 2)

ပုဂၢလသေဘာမရွိျခင္း ဗုဒၶဘာသာမွာ ရွိတဲ့ ဒီသေဘာတရားဟာ စၾကာ၀ဠာအတြင္းမွာရွိတဲ့ အရာအားလုံးရဲ႔ အျပန္အလွန္ဆက္သြယ္မွု ရွိတယ္ဆုိတဲ့ အျမင္ပါပဲ။ ကမာၻေပၚမွာ က်ဳပ္တုိ႔ သီးျခားသီးျခားဆီ ရွိေနတယ္ဆုိတဲ့ အျမင္ဟာ ထင္ေယာင္ထင္မွား ျဖစ္မွုပါပဲလုိ႔ ယူဆထားတယ္။ က်ဳပ္တုိ႔နဲ႔ စစ္မွန္မွုရဲ႔ တကယ့္သဘာ၀ကေတာ့ တသားတည္းျဖစ္မွုနဲ႔ ပုဂၢလသေဘာမရွိမွုပါပဲ။ ဒီအျမင္ေတြဟာ ရူပေဗဒနဲ႔ ဘယ္လုိကုိက္ညီေနသလဲဆုိတာကုိ ၾကည့္ၾကရေအာင္...


အပုိင္း(၂)......



Video created by-Gerald Penilla
Translated by-ahlataya

ကုိက္ညီမွဳ

အုိင္းစတုိင္းက ကြမ္တန္သီ၀ရီကုိ လက္သင့္မခံခဲ့ဘူး။ ၁၉၃၅မွာ သူနဲ႔သူ႔မိတ္ေဆြေတြက EPR အမည္ရ စာတမ္းတစ္ခုကုိ ျပဳစုတယ္။ ရည္ရြယ္ခ်က္က ကြမ္တန္သီအုိရီကုိ ေခ်ာက္ခ်မလုိ႔ ျဖစ္ေပမဲ့ ဒီစာတမ္းဟာ ကြမ္တန္ရဲ႔ သဘာ၀က်မွဳကုိ ျပႏုိင္ရုံမက ကြမ္တန္ရူပေဗဒရဲ႔ အျခားထူးဆန္းတဲ့ အျခင္းအရာေတြကုိပါ ေဖာ္ျပလုိက္ႏုိင္တယ္။ အဲဒါ ဘာလဲဆုိေတာ့ ကြမ္တန္ေႏွာင္ဖြဲ႔မွဳ( Quantam entanglement) ဆုိတာပဲ။

အမွဳန္ ႏွစ္ခုအျပန္အလွန္ ခ်ိတ္ဆက္မိခ်ိန္မယ္ ဒီႏွစ္ခုဟာ အီတန္ဂယ္-ေနွာင္ဖြဲ႔မွဳ (entangled) လုိ႔ဆုိရမဲ့ အထူးဆက္ႏႊယ္မွဳ သေဘာတရားတစ္ရပ္ ျဖစ္ေပၚသြားတယ္။ အဲဒီေႏွာင္ဖြဲ႔ထားတဲ့ အမွဳန္ႏွစ္ခုထဲက တစ္ခုကုိ ေလ့လာတုိင္းတာရင္ တုိင္းတာခံရတဲ့ အမွဳန္ဟာ ဒုတိယ အမွဳန္ရဲ႔ အျပဳအမူအတုိင္း အတိအက် တစ္ပုံစံတည္း တုံ့ျပန္ျပဳမူတယ္လုိ႔ ဆုိရမယ္။ ဘယ္ေလာက္ပဲေ၀းေနပါေစ အခန္းတစ္ခန္းစာ ပဲျခားေနေန စၾကာ၀ဠာပဲျခားေနေန ဒီအတုိင္းတစ္ပုံစံတည္း ျပဳမူပါတယ္။

အုိင္းစတိုင္းကေတာ့ ဆန္းၾကယ္လြန္းလုိ႔ ဒီအျဖစ္အပ်က္ကုိ အေ၀းကထမင္းလုံးတေစၧလွမ္းေျခာက္ျခင္းအျပဳအမူ (spooky action at a distance) လုိ႔ေခၚလုိက္တယ္။ ဒီေလာက္ အံ့စရာေကာင္းတာကုိ ခင္ဗ်ား နားလည္ႏုိင္ဖုိ႔ ေႏွာင္ဖြဲ႔မွဳ သေဘာတရား ျဖစ္ေနတဲ့ ဘက္စကတ္ေဘာလုံးႏွစ္လုံးကုိ ျမင္ေယာင္ၾကည့္ေပးပါ။ အဲဒီေဘာလုံးႏွစ္လုံးဟာ ဘယ္ေလာက္ပဲကြာေ၀းပါေစ အစစအရာရာမွာ တစ္ထပ္တည္း ျပဳမူေနၾကပါတယ္။ ေပေပါင္းမ်ားစြာပဲ ေ၀းေ၀း အလင္းႏွစ္မ်ားစြာ ပဲေ၀းေ၀း ေႏွာင္ဖြဲ႔မွဳ-အီတန္ဂယ္ အတြင္းမယ္ က အမွဳန္ေတြဟာ ႏွစ္ခုသုံးခု စတဲ့ ဗဟုသေဘာ မေဆာင္ဘဲ တစ္ခုတည္း အေနနဲ႔ကုိ ျပဳမူေနၾကပါတယ္။ အကြာအေ၀းၾကားက ထူးျခားတဲ့ ဒီ အျပဳအမူဟာ ကာလေဒသ ဘယ္လုိပဲ ျခားနားျခားနား ဒီအမွဳန္ေတြ ဒီလုိပဲ အျမဲတမ္းဆက္ႏႊယ္ေနတယ္ ဆုိတာကုိျပတယ္။

က်ဳပ္တုိ႔ ဘစ္ဘန္း-ေပါက္ကြဲမွဳ မတုိင္မီက ဧက၀ုစ္သေဘာကုိ ျပန္ၾကည့္မယ္ဆုိရင္ က်ဳပ္တုိ႔ရဲ႔ စၾကာ၀ဠာၾကီး တစ္ခုလုံးကုိ အက္တမ္တစ္လုံးထက္ ေသးငယ္တဲ့ ပိြဳင့္ေလးထဲ ျပည့္သိပ္ထည့္ခဲ့တာကုိ ေတြ႔မယ္။ က်ဳပ္တုိ႔သိရမွာက က်ဳပ္တုိ႔သိျမင္တဲ့ ရုပ္ကလာပ္စည္းေတြနဲ႔ စြမ္းအင္ေတြ အားလုံးဟာ ေႏွာင္ဖြဲ႔မွဳသေဘာ အျပန္အလွန္ ဆက္ႏႊယ္မွဳသေဘာမွာ ရွိေနတယ္ ဆုိတာကုိပဲ။

ကြမ္တန္-အီတန္ဂယ္ ဖြဲ႔ေႏွာင္ဖြဲ႔မွဳ သေဘာတရားက စၾကာ၀ဠာအတြင္း ပုဂၢလသေဘာမရွိျခင္း သစၥာကုိ ရွဳျမင္ေနေတာ့့တယ္။

ကြမ္တန္စက္ကြင္း

က်ဳပ္တုိ႔ဟာ အက္တမ္အားလုံးကုိ ဆက္သြယ္ထားတဲ့ စြမ္းအင္ပင္လယ္ထဲမွာ ျဖစ္တည္ေနၾကရတာဗ်။ သူက ဒီဗီယုိကုိ ဖန္တီးတဲ့အက္တမ္မွသည္ ၾကယ္တာရာတစ္ခု ေမြးဖြားတဲ့ အက္တမ္အထိကုိ စၾကာ၀ဠာ ထုတ္ခ်င္းခတ္လုိ႔ ဆက္သြယ္ထားေလရဲ႔။ ဒီစက္ကြင္းဟာ ကာလေဒသႏွံ့ျပား စုံလင္ေအာင္ ပ်ံ့ရင္းႏွံ့ရင္း အျပန္အလွန္ ဆက္ႏႊယ္မွဳ ကြန္ယက္ၾကီး ျဖစ္လုိ႔ေနတယ္။ ကြမ္တန္စက္ကြင္း ဆုိတာဗ်ာ -သတၱ၀ါေတြ၊ စြမ္းအင္ေတြ ၊ ရုပ္ဓာတ္္ေတြ အားလုံးကုိ စုစည္းျပီး တစ္ခုတည္းေသာ စနစ္ၾကီးဆီကုိ ဆက္သြယ္ေပးရတဲ့ ကြန္ယက္ၾကီးရယ္ပါ။ က်ဳပ္တုိ႔သိျမင္သမွ်ေသာ အရာတုိင္းမွာ တစ္ခုတည္းေသာ ဆက္ႏႊယ္မွဳရင္းျမစ္ ဆုိတာ ရွိေနပါတယ္ဗ်ာ။

ကုိက္ညီမွဳ

ေက်ာ္ၾကားတဲ့ ဂ်ာမန္ရူပေဗဒဆရာ ၀ါနာဟုိင္ဆင္ဘတ္ဂ္က က်ဳပ္တုိ႔အေပၚ သက္ေရာက္ေနတဲ့ အႏုျမဴေလာကကုိ ေလ့လာရင္းနဲ႔ ဒါကုိသိသြားတယ္။ အီလက္ထရြန္တစ္လုံးရဲ႔ အလ်င္ (Speed)နဲ႔ေနရာ (Locality) ကုိေလ့လာတဲ့ အခါမွာ တျပိဳင္နက္တည္း ႏွစ္မ်ိဳးလုံးကုိ သိဖုိ႔ မျဖစ္ႏုိင္ဘူးဆုိတာကုိ သူသေဘာေပါက္ခဲ့ရတာ။ အီလက္ထရြန္ရဲ႔ အလ်င္ကုိ တုိင္းတာေနခ်ိန္မွာ ၄င္းရဲ႔သတ္မွတ္အပ္တဲ့ ေနရာဆုိတာမရွိဘူး။ အီလက္ထရြန္ရဲ႔ ေနရာကုိ တုိင္းတာရင္ ၄င္းရဲ႔ သတ္မွတ္အပ္တဲ့ အလ်င္ ဆုိတာမရွိေတာ့ဘူး။ သူက ဒါကို မေရရာမေသခ်ာမွဳဥပေဒသ (Uncertainity principle) လုိ႔ ေခၚတယ္။

ဒါအျဖစ္ဟာ က်ဳပ္တုိ႔နားလည္ႏုိင္စြမ္းမရွိတာ ဒါမွမဟုတ္ ပစၥည္းေတြမေကာင္းလုိ႔ျဖစ္တာ ရယ္လုိ႔ မေျပာရဘူးဗ်။ အီလက္ထရြန္ ေတြရဲ႔ မေရရာမွဳသတၱိကုိ ေဖာ္ညႊန္းျပေနတာပါ။ ေလ့လာျခင္း ကုိယ္ႏွုိက္ဟာ အစမ္းသပ္ခံပစၥည္းနဲ႔ တကြ အဟုန္ရဲ႔ တည္ေနရာ သတ္မွတ္ခ်က္ေတြကုိ စြက္ဖက္ ပတ္သက္ ေနတာပါဗ်ာ။ တကယ္ေတာ့ အစစ္အမွန္ ဆုိတဲ့ဟာကုိ က်ဳပ္တုိ႔ရဲ႔ စိတၱသေဘာက ေလ့လာဖြင့္ဆုိ ေနေတာ့တာပါ။ ရူပဗဒပညာရွင္ ဂၽြန္၀ီလာ ကဆုိရင္ ဒီေလ့လာျခင္း (observation) ဆုိတဲ့ အသုံးအႏွဳန္းကုိေတာင္ ကြမ္တန္သီအုိရီရဲ႔ အညွာအတာမဲ့ ျဖစ္ရပ္အေနနဲ႔ ၀င္ေရာက္စြက္ဖက္သူ (participator) ရယ္လုိ႔ ကင္ပြန္း တပ္ထားေတာ့တယ္။

ႏွစ္လႊာကြဲစမ္းသပ္မွဳ(Double-slit experiment)

ဒီစမ္းသပ္မွဳက မူလက အလင္းရဲ႔ သဘာ၀ကုိ စမ္းတာ။ ေနာက္မွ အုိင္းစတုိင္းရဲ႔ ကြမ္တန္နဲ႔ က်ဳပ္တုိ႔ရဲ႔ နားလည္မွဳေတြကုိ ေတာ္လွန္ပစ္တဲ့ဟာ။ စမ္းသပ္မွဳမွာ အမွဳန္(particles)ေတြနဲ႔ အမွုန္ဖမ္းစလစ္ျပား သုံးျပား ပါတယ္။ အမွဳန္ေတြ ကုိ ပစ္လႊတ္ျပီး ဒီဘက္ စလစ္ အတားအဆီးကုိျဖတ္ ဟုိဘက္က စလစ္ျပား ေပၚက်ေရာက္ပုံကုိ မွတ္တမ္းတင္တယ္။ ပညာရွင္ေတြ ေတြ႔တာကေတာ့ အံ့စရာပါပဲ။

အစုိင္အခဲအသြင္နဲ႔ စတင္လွဳပ္ရွားတဲ့ အမွဳန္ေတြဟာ ေနာက္ေတာ့ လွဳိင္းအသြင္ ေဆာင္လုိ႔ဗ်။ သူတုိ႔ ရဲ႔ လွဳပ္ရွားပုံဟာ သူတုိ႔ကုိ အကဲခတ္တယ္(obversed)၊ မခတ္တယ္(unobserved)ေပၚမူတည္ျပီး ျမင္ရတာ။ အကယ္၍ (သူတုိ႔ လွဳပ္ရွားမွဳေနာက္ တေကာက္ေကာက္ လုိက္ျပီး) အကဲမခတ္ဘူးဆုိပါစုိ႔။ ဒါဆုိ ဒီအမွဳန္ေတြဟာ သဘာ၀လြန္သေဘာ အနႏၲသေဘာကုိ ေဆာင္ျပလိမ့္မယ္။ (တေကာက္ေကာက္) လုိက္ၾကည့္ရင္ေတာ့ တိက်တဲ့ေနရာနဲ႔ တိက်တဲ့ ျဖစ္ႏုိင္ေခ်ရွိသေယာင္ ေဆာင္ျပလိမ့္မယ္။

ဒီ လက္ေတြ႔စမ္းသပ္မွဳကုိ သီအုိရီဆန္ဆန္ ခင္ဗ်ားစမ္းၾကည့္ေလ။ ေဘ့စ္ေဘာေတြ စလစ္ျပားဆီ ေျပးသြားတာကုိ လုိက္ၾကည့္ရွဳမိတာနဲ႔ ဒီဘက္က စလစ္ျပားကုိ ေက်ာ္ျပီး ဟုိဘက္က စလစ္ျပားဆီမယ္ ဒီေကာင္ေတြ ေနရာအတည္တက် သြားက်တာကုိ ေတြ႔မွာပဲ။ (ပုံကုိၾကည့္ပါ)

လုိက္သာအကဲမခတ္မိရင္ေတာ့ ေဘ့စ္ေဘာေတြဟာ စလစ္ျပားေတြကုိ ေက်ာ္ျဖတ္ျပီး အင္တာဖီးယား-အဆင္ဆန္းပုံစံ (interference pattern ) ကုိ ေဆာင္ျပပါလိမ့္မယ္။ (ပုံကုိၾကည့္ပါ။)

တနည္းဆုိရရင္ လုိက္အကဲမခတ္ျခင္း အေျခအေနမွာ ေဘ့စ္ေဘာေတြဟာ လွဳိင္းအသြင္ေဆာင္ျပီး စလစ္ျပားအားလုံးကုိ တစ္ျပဳိင္တည္း ရုိက္ခတ္တာကုိ ေတြ႔ရမယ္။ ေဘ့စ္ေဘာရဲ႔ ေနရာကုိရွာတာမွာ ခင္ဗ်ားရဲ႔ စိတၱသေဘာဟာ အရာအားလုံး ျဖစ္ျပီး အခရာလုိ႔ေတာင္ ေျပာႏုိင္ေလတယ္။ ဒီစမ္းသပ္မွဳေတြကုိ အၾကိမ္ေထာင္ခ်ီလုပ္ျပီး ရလာဒ္ တစ္ခုတည္း ရတယ္။ အၾကီးဆုံးျဖစ္တဲ့ Carbon-80 ေမာ္လီက်ဴးနဲ႔ စမ္းတယ္။

အစစ္အမွန္လုိ႔ ထင္တာေတြဟာ သူ႔ကုိ ျပ႒ာန္းသက္မွတ္တဲ့ စိတၱသေဘာ မပါဘဲ တည္မေနဘူးဗ်။ စိတၱသေဘာသာ မပါရင္ေတာ့ အစစ္အမွန္ဟာ အနႏၲဂုဏ္သတၱိ တစ္ရပ္အေနနဲ႔သာ တည္ေနတာပါ။ ကြမ္တန္ ရူပေဗဒ သမားေတြက လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္၂၀၀၀ ေက်ာ္က ဆုိခဲ့ဖူးတဲ့ "အမွန္တရားဟာ စိတ္ရဲ႔အတက္အလက္" ဆုိတဲ့ ဟာကုိ ဖြင့္ခ်ျပလုိက္တယ္။

(မွတ္ခ်က္။ ။ Double-slit experiment ကုိရွင္းျပေသာ ဗီဒီယုိကုိၾကည့္လုိပါက ဒီေနရာကုိ ႏွိပ္ပါ။ Click here)

နိဂုံးကမၸနဲ႔ေကာက္ခ်က္

သိပၸံနဲ႔ နာမ္၀ါဒ ၾကားက မ်ဥ္းေၾကာင္းေတြဟာ ဘယ္တုန္းကမွ မက်ယ္ျပန္႔ခဲ့ဖူးဘူး။ အယူအဆေတြ ေျပာင္းလဲလာသလုိ နာမ္တရားေတြ မေရရာမွဳေတြကေန ေ၀းရာကုိေျပးဖုိ႔ၾကိဳးစားတဲ့ သိပၸံေလ့လာေရး ဟာ က်ဳပ္တုိ႔ကုိ ေကာင္းကင္ဘုံ ရဲ႔တံခါး၀နား ခ်ထားဖုိ႔က်ေတာ့ လူ႔သမုိင္းတစ္ေလွ်ာက္ ဘယ္အခါကမွ မတက္ၾကြခဲ့ဖူူးပါဘူး။ ေကာင္းကင္ဘုံကုိ ေပးမဲ့ တံခါး၀ဆုိတာဟာ က်ဥ္းေျမာင္း ခ်ဳပ္ျခယ္မွဳေတြကို အတိတ္မွာထားခဲ့လုိ႔၊ သစ္လြင္တဲ့ ကမာၻတုိင္းႏုိင္ငံအျဖစ္ ေပါင္းစည္း လုိ႔၊ ၂၁ရာစုရဲ႔ အယူအဆသစ္ကုိ ဖန္တီးထားတဲ့၊ ေပ်ာ့ေျပာင္းနားလည္မွဳရွိတဲ့ လူမွဳအဖြဲ႔အစည္းဆီကုိ ေရႊ႔ေျပာင္းသြားပါျပီ။

ဒီအယူအဆ ျဖစ္္ေျမာက္ဖုိ႔အတြက္ က်ဳပ္တုိ႔မွာ ေမးခြန္းေတြထုတ္လုိတဲ့ ဆႏၵရွိဖုိ႔လုိမယ္္။ က်ဳပ္တုိ႔ရွိရင္းစြဲ ေလာကအျမင္ရဲ႔ အေျခအျမစ္ကုိ ျဖိဳလွဲပစ္လုိတဲ့ ဆႏၵရွိရမယ္။၊ ဖြင့္ထားတဲ့စိတ္နဲ႔ အစစ္အမွန္ရဲ႔ တကယ့္သဘာ၀ကုိ ေလ့လာလုိတဲ့ ဆႏၵရွိဖုိ႔ လုိအပ္မွာ ျဖစ္ေတာ့တယ္။

အျပီးသတ္ ေကာက္ခ်က္ကေတာ့ က်ဳပ္တုိ႔လက္ထဲမွာ ရွိတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆုိေတာ့ တကယ့္ေျပာင္းလဲမွဳမ်ိဳးဟာ က်ဳပ္တုိ႔ထဲမွာပဲ ျဖစ္ႏုိင္တာ မုိ႔ပါ။ ေနာင္လာ ေနာက္သားေတြ အတြက္ အားလုံးဟာ အမုန္းမပါ ေမတၱာတည္းဟူေသာ၊ ကြဲျပားမွဳမပါတဲ့ ညီညြတ္မွဳတည္းဟူေသာ၊ ပ႗ိပကၡမဟုတ္တဲ့ သစၥာတည္းဟူေသာ ေလာကအျမင္သစ္မွာ ႏုိးထႏုိင္ၾကေစ။

သူငွာသတၱ၀ါ စိတ္ခ်မ္းသာၾကပါေစ။ ဒုကၡခပ္သိမ္းျငိမ္းၾကပါေစ။ ခ်မ္းသာျခင္းမွ မကင္းၾကပါေစနဲ႔။ တန္းတူညီမွ်ၾကပါေစ။ မုန္းတီးကြာကြင္း၍ ေမတၱာၾကိဳးခ်င္း ခ်ည္ရစ္ၾကပါေစ။

Video created by-Gerald Penilla
Translated by-ahlataya