ေဆးတကၠသိုလ္ ဓမၼသဘင္

( ပညာ )
Highest stage in Buddha teaching. It is wisdom insight စာလံုးေပါင္းမွားသြားဦးမယ္။ စာလံုးေပါင္း မွားသြားရင္ (inside) အထဲ ေရာက္သြားမယ္။ တို႔ငယ္ငယ္က မွၾးဖူးတယ္။ ဒါေၾကာင့္ေျပာတာ။
ဪ-အထဲကိုၾကည့္တဲ့ ကမၼ႒ာန္းကို Insight ဆိုတဲ့ စကားလံုးေလးဟာ နက္နဲတဲံဉာဏ္ကို ေျပာတာ။ အေပၚယံ ၾကည့္တဲ့ဉာဏ္မဟုတ္ဘူး။ စိုက္စုိက္စူးစူး ၾကည့္တဲ့ဉာဏ္က Insight ေနာ္။ အဲဒီပညာ အျမင့္ဆံုးက်င့္စဥ္က မဂၢင္ ၈-ပါးထဲမွာဆိုရင္ Right understanding နဲ႔ Rihgt thinking ဒီႏွစ္ခု။ ဒါဟာ Wisdom ပဲ။ ေနာက္ ျမန္မာစကားလံုးထဲက ဗမာစကားေတာင္ မဟုတ္ဘူး။ ျမန္မာစကားလံုး ျဖစ္ေနတာ။ ပညာ-ပ ဆိုတာက တလံုး၊ ညာ-ဆိုတာက တလံုး၊ ပ-က အေသးစိတ္လို႔ အဓိပၸါ.္ရတယ္။ ညာ-က သိတာ။ ပညာ-အေသးစိတ္ သိရွိနားလည္ျခင္း။ Understanding in detail ဒီလိုရွိတယ္။ ပညာ အဲဒီ Understanding in detail ကေတာ့ စာအုပ္ဖတ္လို႔၊ ေဆြးေႏြးလို႔ ေျပာတာကို နားေထာင္လို္႔သိတဲ့ အသိမ်ိဳး မဟုတ္ဘူး။

မိမိရဲ႔ကိုယ္ထဲက ခုနက Concentrated mind ကို ထည့္ရမယ္။ ဒီတလ့ေလာက္ရွိတဲ့ ဒီကိုယ္ထဲမွာ သိစရာေတြ အမ်ားခည္းပဲ။ မိမိရဲ႔ကိုယ္ထဲမွာ ရွိေနတဲ့ အရွိတရားေတြကို ခုနက ျငိမ္ေနတဲ့စိတ္ကို ဒီကိုယ္ထဲထည့္။ အျပင္မေရာက္ေစနဲ႔။ အထဲကိုစိုက္ျပီး ရွိတာေတြကို ရွိတဲ့အတိုင္း ျဖစ္ေနတာေတြကိုအျဖစ္အတိုင္း ျမင္ေအာင္ ၾကည့္တဲ့အၾကည့္ကို ေခၚတာ။ အဲဒါ ပညာ။ မိမိကုိယ္ထဲမွာ ရွိတာေတြကို စိုက္ၾကည့္ရမယ္။ အဲဒါ Insight meditation ပဲ။Highest stage ပဲ။ ဗုဒၶ ဓမၼမွာ အျမင့္ဆံုး က်င့္စဥ္ပဲ။

အဲဒီပညာေတြနဲ႔ ကိုယ္မွာရွိတဲ့ အရွိတရားကို Reality အဲဓီအရွီေတြကို အရွိအတိုင္း သိျပီး as it thy really are သူတို႔ရွိေနတဲ့ အရွိအတိုင္း အဲဒါေတြကို စိုက္ာကည့္ရင္း၊ ၾကည့္ရင္း၊ ၾကည့္ရင္းနဲ႔ ေနာက္ ဘာျဖစ္လာလဲ။ အမွန္ကိုျမင္လာတယ္။ truth သစၥာေနာ္။ အရွိတရားမ်ား (ပါဠိလိုေျပာမယ္) ပရမတၳ အရွိတရားကို ပရမတၳ။ အျ=ဲဒီ ပရမတၳအရွိကို ျမင္ရင္ ေနာက္ ဘာျမင္လဲ။ အမွန္သစၥာကို ျမင္တယ္။ ပညာက အတိုခ်ံဳ႔ရင္ ဒီႏွစ္ခုကို သိတဲ့ အသိပညာဟာ ဥပမာေလးတခု ေျပာမယ္၊ ႏြားႀကီးႏွစ္ေကာင္ လမ္းေပၚမွာ လူတေယာက္က ေမာင္းခ်သြား၊ ေဟ့-လမ္းေပၚမွာ ဘာသြားေနလဲေမးရင္း မင္းတို႔ ဘာေျပာမလဲ။ လွည္း သြားတယ္ ေျပာတယ္ေနာ္။ ႏြားေတာ့ ေမာင္းေနတယ္။ လူေတြက ဘာေျပာ၊ ဟို-ဘာလုပ္တာလဲ၊ လွည္းေမာင္းေနတယ္။ ေမာင္းတာ ေျပာေနတာ။ ကမၻဦးကတည္းက ေျပာေနတာ။ ခုထိ ေျပာေနတာ။ လွည္းေမာင္းတယ္။ လွည္းကို ေမာင္လို႔ရလား။ လွည္းကိုေမာင္းတာလား၊ ႏြားကို ေမာင္းတာလားဆို၊ မွန္တာ တခုမွ မေျပာဘူး။ အမ်ားႀကီးပဲ၊ ဒါမ်ိဳးေတြ လွည္းေမာင္းတယ္၊ ဘယ္လွည္း ေမာင္းရလို႔လဲ။ ႏြားေမာင္ရတာ။ ဘာသြားေနလဲ၊ လွည္းသြားတယ္။ တကယ္သြားတာက လွည္း-မဟုတ္ဘူး။ ႏြားသြားတာ။

တရားက်မိပါသည္

စာေရးသူသည္ ေက်ာင္းဆရာက အျငိမ္းစားယူျပီး သားရွိရာ ရန္ကုန္ျမိဳ႔တြင္ ဇနီးႏွင့္အတူ သြားေရာက္ေနထိုင္ခဲ့သည္မွာ ၉-လၾကာခဲ့ျပီ။ ယခုမွ ပင္စင္ထုတ္ရန္ သရက္ျမိဳ႔သို႔ ျပန္လာခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။
သရက္ျမိဳ႔ ေရာက္ေရာက္ခ်င္း ယခင္က လက္ေထာက္ ဆရာမမ်ား ျဖစ္ေသာ ေဒၚညြန္႔ညြန္႔စိန္၊ ေဒၚေအးသိန္း၊ ေဒၚျမင့္ျမင့္၀င္း၊ ေဒၚတင္တင္ယု တို႔ႏွင့္ ေတြ႔၍ အားရပါးရ စကားေျပာမည္မၾကံေသး။ ၾကားရေသာသတင္းေၾကာင့္ ေတာ္ေတာ္ စိတ္မေကာင္း ျဖစ္သြားပါသည္။ ၾကားရသည့္သတင္းမွာ ဆရာဦးႀကိဳင္ အေျခအေန မေကာင္းဘူး။ သြားၾကည့္ပါဦး ဆရာ-ဟူ၍ ျဖစ္၏။

ဆရာဦးႀကိဳင္မွာ ေက်ာင္းေနဖက္ သူငယ္ခ်င္းျဖစ္ရံုသာမက မိမိ၏ လက္ေထာက္တဦးလည္းျဖစ္သည္။ ေက်ာင္းတြင္ ဆရာဆို၍ သူႏွင့္ကၽြန္ေတာ္ ႏွစ္ေယာက္သာ ရွိသည္။ က်န္သူေတြက ဆရာမေတြသာ ျဖစ္၏။ ဆရာႏွစ္ေယာက္တြင္ သူႏွင့္ ကၽြန္ေတာ္ သက္တူရြယ္တူ ျဖစ္ေသာ္လည္း သူက က်န္းမာေရး ေကာင္းသူ၊ ကၽြန္ေတာ္က ေခ်ာင္းဆိုး၊ ပန္းနာရင္က်ပ္ ရွိ၍ မိုးႏွင့္ေဆာင္း ေအးေသာရာသီမ်ားတြင္ ႏွစ္စဥ္ ေရာဂါထသူ။

သူက မပိန္လြန္း၊ မ၀လြန္း၊ ရိုးျပည့္၊ သားျပည့္ႏွင့္ သြက္လက္ဖ်တ္လတ္သူ။ ကၽြန္ေတာ္က အသားေလးျဖဴဖပ္ျဖဴေရာ္ႏွင့္ ပိန္လွီခ်ိနဲ႔သူ။ ေအးေသာရာသီဥတုေရာက္တိုင္း သူက ရာဦဥတု ေအးတယ္ေနာ္ ကိုဘသီ၊ သတိထား-ဟု အျမဲတမ္း ကၽြန္ေတာ့္ကို သတိေပးသည္။ ကၽြန္ေတာ့္မွာ အျမဲတမ္း အေႏြးထာ္ႏွင့္ ေျခအိတ္ စြပ္ေနရသည္။ သူကေတာ့ ေနပူမိုးရြာမေရွာင္၊ ေခါင္းတံုးဆံေတာက္ ေခါင္းေျပာင္ေျပာင္ႏွင့္ အျမဲတမ္း သြားလာေနသူျဖစ္ပါသည္။

ကၽြန္ေတာ္သည္ သူ႔သတင္းကို ၾကားၾကားခ်င္း စက္ဘီးႏွင့္ ေျပးခဲ့ပါသည္။ ျခင္ေထာင္ထဲတြင္ ညာဘက္ကို ခပ္ေစာင္းေစာင္းေလး အိပ္ေနပါသည္။ ကၽြန္ေတာ္လည္း သူ႔ညာဘက္ကျခင္ေထာင္ကို မ,တင္ၾကည့္လိုက္ရာ မ်က္စိကို ဖြင့္လိုက္ ပိတ္လိုက္ႏွင့္ ျဖစ္ေနပါသည္။ သူ႔လက္ကို ဆြဲကိုင္လိုက္ျပီး ကိုႀကိဳင္၊ ကိုႀကိဳင္-ဟု ေခၚေသာ္လည္း အေၾကာင္းမထူးပါ။ သူ႔ညီေမာင္သိန္းက အနားလာျပီး-ေဆးတိုက္ထားလို႔ အိပ္ခ်င္ေနတယ္ထင္တယ္-ဟု ေျပာပါသည္။ ဒါေပမဲ့ သူ႔မ်က္လံုးမ်ားကို ၾကည့္ရသည္မွာ အာရံုခံစားမႈ လံုး၀မရွိေတာ့ပါ။

ေဘးလူမ်ားက ဆရာဦးႀကိဳင္သည္ ေလ-ႏွစ္ခါ ျပန္ျဖတ္ကတည္းက သူ႔က်န္းမာေရးမွာ မေကာင္းေတာ့ဟု ေျပာၾကပါသည္။ သူ၏ေခါင္းရင္းခန္းတြင္ အသက္ ၉၉-ႏွစ္ရွိ သူ႔အေမ ရွိပါေသးသည္။ က်န္းမာပါ၏။ နားေလးသည္က လြဲ၍ အားလံုး အေကာင္း၊ မ်က္စိလည္း ေကာင္းသည္။ သူ႔သားအနားသို႔ လာျပီး ကိုယ္ကိုစမ္းၾကည့္ကာ ကုိယ္မပူေတာ့ဘူး၊ ေနေကာင္းလို႔ အိပ္ေနတယ္-ဟု ေျပာေၾကာင္း သူ႔အမကေျပာ၍ သိခဲ့ရသည္။ ထိုအခ်ိန္တြင္ ကိုႀကိဳင္ လူမွန္းမသိေတာ့ပါ။ ဪ-မိဘေမတၱာ၊ မိဘေမတၱာ-

ထိုအခ်ိန္တြင္ ကိုႀကိဳင္၏ ရုပ္လကၡဏာပ်က္ေနေလျပီ။ နဂိုရုပ္ နဂိုပံု မရွိေတာ့ပါ။ အရင္က ကိုႀကိဳင္သည္ ငယ္စဥ္ကစ၍ ကုန္းသတၱ၀ါအသား မစား။ ၾကက္ဥ၊ ဘဲဥပင္ မစား၊ သို႔ေသာ္ စားလံုး ေသာက္လံုး ေကာင္းသည္။ ဘာႏွင့္စားစား စားႏိုင္သူျဖစ္သည္။

ပစၥည္းဥစၥာ မခ်မ္းသာေသာ္လည္း လူပ်ိဳႀကီးျဖစ္၍ မေၾကာင့္ၾကရ၊ သူ၏ ကိုယ္လံုးကိုယ္ေပါက္မွာ ဂင္တိုျဖစ္၍ မပိန္၊ မ၀၊ ၾကည့္၍ေကာင္းသည္။ စကားေျပာေကာင္းသည္။ စကားကို အားရွိပါးရွိ ေျပာတတ္သူျဖစ္သည္။ ခ်စ္ခင္ၾကည္ညိဳသူ တပည့္ေပါမ်ားသည္။

သူ၏ ကမၼ႒ာန္းရုပ္ႀကီးကိုၾကည့္ျပီး ကၽြန္ေတာ္သည္ ေရႊမင္း၀ံဆရာေတာ္ဘုရားႀကီး၏ ေသလွ်င္ ေျခာက္ခ်က္-ဟူေသာ ေအာက္ပါမရဏာႏုႆတိ တရားေတာ္ကို သြားသတိရမိပါသည္။ ယင္းတရားေတာ္မွာ-
၁။ အစားအေသာက္ မည္မွ် စားႏိုင္သည္ဆိုေစကာမူ အျပီးသတ္ ငတ္၍ ေသရလိမ့္မည္။
၂။ ပစၥည္းဥစၥာ မည္မွ် ခ်မ္းသာေစကာမူ မြဲ၍ ေသပါလိမ့္မည္။
၃။ ဆဒၵန္ဆင္မင္း ခြန္အားမွ် ေကာင္းသည္ဆိုေစကာမူ အားကုန္၍ ေသပါလိမ့္မည္။
၄။ စကားေျပာ မည္မွ် ေကာင္းသည္ဆိုေစကာမူ အ,၍ ေသပါလိမ့္မည္။
၅။ နတ္မမီ လူမမွ် လွပသည္ဆိုေစကာမူ အရုပ္ဆိုး၍ ေသပါလိမ့္မည္။
၆။ စံုမက္ခ်စ္ခ်င္သူ မည္မွ်မ်ားေစကာမူ အမုန္းခံ၍ ေသရပါလိမ့္မည္-ဟူသတည္း။

ေနာက္ ၃-ရက္အၾကာတြင္ ဆရာဦးႀကိဳင္ ဆံုးျပီ-ဟု ဆရာဦးသန္းဦးႏွင့္ ေဒၚျမင့္ျမင့္၀င္းတို႔က လာေျပာၾကသည္။ မနက္ျဖန္ ညေန ၃-နာရီ သျဂႋဳဟ္မည္-တဲ့။ ကၽြန္ေတာ္ခ်က္ခ်င္း ေျပးခဲ့သည္။ အိပ္ရာေပၚတြင္ ပက္လက္ကေလး။ ရုပ္ပ်က္ေနပါျပီ။ အရင္ ကၽြန္ေတာ္လာတုန္းကလို မ်က္လံုးကေလး ဖြင့္လိုက္ မွိတ္လိုက္ မလုပ္ရွာေတာ့ေပ။

ဪ-ခ်စ္သူငယ္ခ်င္း ကိုႀကိဳင္ ေကာင္းရာသုဂတိသို႔ ေရာက္ပါေစ-ဟုသာ ဆုေတာင္း၍ အနားမွ ခြာလိုက္ရပါသည္။ က်န္းမာေရးကို ဂရုစိုက္ေနာ္ ကိုဘသီ-ဟု အျမဲတမ္း စိုးရိမ္တႀကီး သတိေပးတတ္ေသာ ကိုႀကိဳင္၊ ယခုေတာ့ သူကိုယ္တိုင္ က်န္းမာျခင္းရဲ႔ လာဘ္ႀကီးကို စြန္႔ခြာျပီး မရဏစခန္းသိုု႔ ျမန္းရရွာေလျခင္း ကိုႀကိဳင္ရယ္-ဟုသာ ရင္တြင္းက ေရရြတ္မိပါေတာ့သည္။

ဪ-ေသျခင္းတရားဆိုသည္မွာ ဆင္းရဲ-ခ်မ္းသာ မေရြး၊ အယုတ္-အလတ္ အျမတ္ မေရြး၊ အႀကီး-အငယ္ မေရြး၊ က်န္းမာေရး ေကာင္းသူ-မေကာင္းသူ မေရြး ကံတရား၏ စီမံရာ ေကြးေသာလက္ မဆန္႔မီ၊ ဆန္႔ေသာလက္ မေကြးမီ ေရွ႔ႏွင့္ေနာက္ သြားၾကရစျမဲပင္။ စာေရးသူ တရားရခဲ့ပါသည္။

စာေရးသူမွာ အသက္ ၂၀-ေလာက္ကစ၍ က်န္းမာေရး ခ်ိဳ႔တဲ့ခဲ့သည္။ ေတာင္ၾကီီးေဆးရံု၊ ရန္ကုန္ေဆးရံုႀကီး၊ ပဲခူး ေဆးရံု၊ ေျမာက္ဥကၠလာပ ေဆးရံုအျပင္ ရန္ကုန္က သီတာဦး ေဆးခန္း၊ ေမတၱာမြန္ ေဆးခန္းမ်ားသို႔လည္း ေရာက္ခဲ့ရသည္။ ထိုစဥ္က ငါ-အသက္ ၄၀-ေလာက္ ေနရရင္ ေတာ္ပါျပီ-ဟုပင္ ေတြးခဲ့ဖူးပါသည္။ ဒီေလာက္ေရာဂါ ထူသူျဖစ္ပါသည္။

ကၽြန္ေတာ့္ေရာဂါကို ကုသေပးခဲ့ၾကေသာ ေဒါက္တာ ခင္ႀကိဳင္၊ ေဒါက္တာ မိုးေက်ာ္ေအာင္တို႔လည္း ေသဆံုးခဲ့ပါျပီ။ ကၽြန္ေတာ္ ေဆးကုသရာတြင္၄င္း၊ ေဆးရံုတက္ရာတြင္၄င္း၊ ကူညီခဲ့ၾကသည့္ အကို ကိုသန္႔၊ သူငယ္ခ်င္း ဓာတ္ခြဲမွဴး ေက်ာ္ဇံလွ၊ အနီးကပ္ ျပဳစုေသာ ကၽြန္ေတာ့္အကိုရင္း ဦးကိုေလးႏွင့္ ေယာက္ဖ ဗိုလ္ႀကီး ေမာင္သိန္း-တို႔မွာလည္း ကြယ္လြန္ခဲ့ၾကျပီ။ ကၽြန္ေတာ္ လူမမာသာလွ်င္ က်န္ေနပါပေကာ။

ဒါတြင္မက ကၽြန္ေတာ့္တပည့္ေလးေတြလည္း ေသသည္မွာ မနည္းၾကေတာ့။ သက္တူ ရြယ္တူ သူငယ္ခ်င္းမ်ားမွာလည္း တႏွစ္ထက္ တႏွစ္ ရွားလာျပီ။ ကၽြန္ေတာ့္အသက္ ယခု-၆၃ ႏွစ္ဆိုေတာ့ ဒီပတ္၀န္းက်င္မွာပဲ ေသၾကတာ မ်ားသည္။

အေတြ႔အႀကံဳတခု ေျပာရဦးမည္း။ မင္းတုန္းျမိဳ႔က ကၽြန္ေတာ့္အမ်ိဳး ေဒၚတင္ေရႊမွာ အသက္ ၈၀-ေက်ာ္ရွိ၍ နားမ်က္စိမေကာင္း။ ဘာမွမလုပ္ႏိုင္သျဖင့္ လူ႔ေလာကမွာ မေနခ်င္ေတာ့၊ ေသခ်င္လွျပီ-ဟု ခဏခဏညဥ္း၏။ သူက မေသ။ တအိမ္လံုးကို လုပ္ကိုင္ေကၽြးေမြးသည့္ အိမ္ေထာင္ဦးစီးလုပ္သူ သားသမက္ျဖစ္သူ အသက္ ၅၀-ေက်ာ္ေက်ာ္ရွိ ေမာင္ကိုႀကီးက ျဖဳန္းခနဲ ေလျဖတ္၍ ေသရရွာသည္။

ထို႔ေၾကာင့္ ( ဣတၳိပုရိသ၊ ျဖစ္လာၾကတိုင္း၊ ရုကၡာသီးပြင့္၊ ခါမလင့္ဘဲ၊ ရင့္တဖုတ္ဖုတ္၊ ကင္းျဖဳတ္ျဖဳတ္ႏွင့္၊ ညႇာျပဳတ္ေၾကြက်၊ မျမဲၾကသို႔၊ ဘ၀ပ်က္ျပိဳ၊ လူထိုထိုကား၊ ရြယ္ပ်ိဳရြယ္လတ္၊ က်န္မလြတ္သည္၊ မခၽြတ္ေသအံ႔ အျပီးတည္း )-ဟု ဆိုသည့္ မဃေဒ၀လကၤာကို သတိရမိပါသည္။

ကၽြန္ေတာ္သည္ လုပ္ေဖာ္ကိုင္ဖက္ ေက်ာင္းေနဖက္ သူငယ္ခ်င္း ကိုႀကိဳင္အား ေနာက္ဆံုးတာ၀န္အေနျဖင့္ သျဂႋဳဟ္ရန္ သုသာန္အထိ လိုက္ပို႔ရင္း သတိထားမိလိုက္ပါသည္။ ဂူမ်ားသည္ ယခင္က အသုဘပို႔ လိုက္သူမ်ား ထိုင္နား ေစာင့္ေနၾကသည့္ ကြင္းျပင္ထဲအထိ ေနရာယူေရာက္ေနၾကျပီ။ အဓိပၸါယ္မွာ တို႔ထက္ႀကီးသူ၊ ငယ္သူ၊ ရြယ္တူသူမ်ား ဒီေနရာ ေရာက္ႏွင့္ေနၾကျပီ။ မင္းအတြက္ ေနရာ ဆိုသည့္သေဘာပင္။

ကိုႀကိဳင္အေလာင္း ေျမက်၍ အျပန္တြင္ လမ္းတေလွ်ာက္လံုး ငါလဲ ဒီလမ္းသြားရဖို႔ နီးလာျပီ။ သြားရမည့္ေန႔ကို ထမင္းစား ေစာင့္ေနရံုႏွင့္ မျပီး၊ တရားဘာ၀နာ ပြားမ်ားျပီး ၀ိပႆနာတရား ရႈမွတ္ရင္း ေစာင့္ဆိုင္းေနမွ ေတာ္ေတာ့မည္-ဟူ၍။

( မင္းတုန္း ဘသီ-သရက္ )
( ျမတ္မဂၤလာ ၁၉၉၉-ခု မတ္လ )